Keynote
Prof. Jenneke Christiaens (Vrije Universiteit Brussel) liet in de keynote lezing zien hoe structurele maatschappelijke problemen, zoals armoede, uitsluiting en institutioneel wantrouwen, in het jeugdstrafrecht vaak worden vertaald naar individuele tekortkomingen van kinderen. Christiaens stond stil bij de verwachtingen die aan jongeren worden gesteld: de taal die zij moeten spreken, de houding die zij moeten aannemen en het gedrag dat van hen wordt verlangd om als ‘coöperatief’ of ‘gemotiveerd’ te worden gezien.

“Voor veel jongeren zijn de verwachtingen over taal, houding en gedrag allesbehalve vanzelfsprekend. Vooral de zogenoemde ‘usual suspects’ lopen het risico vast te komen zitten in een systeem dat hen blijft bevestigen in een problematische rol. Niet om wat zij doen, maar om hoe zij eruitzien of waar zij zich bevinden.” – Jenneke Christiaens

Discussie
Eva Huls (International Committee of Jurists, ICJ) bracht de deelnemers met elkaar in gesprek aan de hand van tien prikkelende stellingen.

Er werd intensief gediscussieerd over o.a.:

• Er komen te veel jeugdigen in het jeugdstrafrecht voor die er niet thuis horen.
• Een effectieve aanpak om ongelijke behandeling in het jeugdstrafrecht tegen te gaan, mist.
• Is het strafrecht een vangnet geworden voor maatschappelijke problemen die elders onvoldoende worden opgepakt? En wie draagt daar verantwoordelijkheid voor?

De stellingen riepen tevens vervolgvragen op over het huidige stelsel en de manier waarop bestaande instrumenten en procedures worden toegepast. Daarbij werd onder meer gevraagd naar het effect van het gebruik van individuele beoordelings- en risicotaxatie‑instrumenten in jeugdstrafzaken. In hoeverre dragen deze instrumenten bij aan maatwerk, en in hoeverre bestaat het risico dat zij bestaande vooroordelen en ongelijke uitkomsten juist versterken?

Waarde van het congres en samenwerking en vervolg
Wat de middag vooral kenmerkte, was de openheid waarmee professionals met elkaar in gesprek gingen. Juridische perspectieven werden aangevuld met ervaringen uit de praktijk van het sociaal werk, en omgekeerd. De diverse professionals werken graag nauwer samen, niet alleen vanuit hun eigen expertise, maar om kennis en inzichten te delen en gezamenlijk een perspectief te ontwikkelen en te integreren in een gedeelde aanpak.

Het congres laat ook zien dat ongelijkheid in het jeugdstrafrecht geen abstract begrip is, maar dagelijks vorm krijgt in beslissingen, taalgebruik en routines. Duidelijk is ook dat verandering begint bij het gesprek: door vragen te blijven stellen over beschermen, corrigeren en over wie we misschien te snel opgeven.

Met dit congres wil het NJCM een ontmoetingsplek bieden voor reflectie, dialoog en gedeelde verantwoordelijkheid. Een belangrijke stap richting een jeugdstrafrecht dat daadwerkelijk recht doet aan alle kinderen. Er is veel animo voor een vervolg. NJCM kijkt of binnen het EU-ACCESS project een interdisciplinaire bijeenkomst mogelijk is in de zomer van 2026.

Achtergrond
Het NJCM‑congres is een nationale bijeenkomst die voortbouwt op de thema’s die binnen het EU‑ACCESS‑project bijzondere aandacht hebben gekregen. Tijdens het 2-jarige project wordt op Europees niveau intensief gewerkt aan het versterken van de toegang tot justitie voor kinderen en jongeren die in aanraking komen met het strafrecht.

In 2025 namen advocaten, rechters, officieren van justitie en jeugdhulpverleners uit meerdere EU‑lidstaten deel aan online workshops van de International Commission of Jurists (ICJ) over toegang tot het recht voor kinderen en jongeren die worden verdacht of vervolgd in strafrechtelijke procedures. Deze workshops vonden plaats als vervolg op de Transnationale Ronde Tafel, die in maart 2025 in Brussel werd georganiseerd.

Zowel de online workshops als het NJCM‑congres hebben tot doel om specifieke knelpunten binnen het jeugdstrafrecht verder te verdiepen. Daarbij is bijzondere aandacht voor onderwerpen als ongelijke toegang tot het recht en de kwaliteit van rechtsbijstand aan minderjarigen. Gezamenlijk dragen deze bijeenkomsten bij aan het versterken van de rechtsbescherming van kinderen binnen strafrechtelijke procedures.

Het ACCESS‑project streeft ernaar om in de gehele Europese Unie een effectieve en gelijkwaardige toegang tot het recht voor kinderen in strafrechtelijke procedures te bevorderen en het bewustzijn en de naleving van procedurele rechten onder professionals te vergroten.

Het project wordt uitgevoerd door de International Commission of Jurists (ICJ) in samenwerking met het NJCM (de Nederlandse afdeling van de ICJ), Forum for Human Rights (Tsjechië en Slowakije), de Helsinki Foundation for Human Rights (Polen), het Bulgarian Helsinki Committee (Bulgarije) en Defence for Children België, met ondersteuning van ENNHRI – het European Network of National Human Rights Institutes.